Czym jest fosforan monopotasowy
Fosforan monopotasowy to sól potasowa kwasu ortofosforowego, w której z trzech atomów wodoru
kwasu podstawiony został tylko jeden. Stąd bierze się jego druga nazwa — diwodorofosforan
potasu — oraz kwaśny odczyn roztworów wodnych. W stanie czystym jest to bezbarwna,
krystaliczna substancja, dobrze i szybko rozpuszczalna w wodzie, niehigroskopijna w warunkach
normalnej wilgotności powietrza i pozbawiona zapachu.
Cała masa tego związku składa się wyłącznie z pierwiastków przyswajalnych przez rośliny lub
obojętnych: potasu, fosforu, tlenu i wodoru. Nie zawiera azotu, chlorków ani jonu siarczanowego,
co odróżnia go od większości tanich soli potasowych i decyduje o jego roli w nawożeniu
precyzyjnym.
Dane identyfikacyjne
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Nazwa polska | fosforan monopotasowy, diwodorofosforan potasu |
| Nazwa angielska | monopotassium phosphate |
| Nazwa niemiecka | Monokaliumphosphat |
| Numer CAS | 7778-77-0 |
| Identyfikator PubChem CID | 516951 |
| Wzór | KH2PO4 |
| Nazwa systematyczna | potassium dihydrogen phosphate |
W bazach danych wzór tego związku bywa zapisywany jako H2KO4P. To nie
jest inna substancja ani inna forma uwodniona, tylko ten sam wzór sumaryczny uporządkowany
według konwencji Hilla, w której pierwiastki szereguje się alfabetycznie po węglu i wodorze.
Oba zapisy opisują tę samą cząsteczkę.
Parametry jakościowe spotykane w klasie nawozowej
| Parametr | Wymaganie |
|---|---|
| Zawartość składnika głównego | min. 99 % |
| Fosfor w przeliczeniu na P2O5 | min. 52 % |
| Potas w przeliczeniu na K2O | min. 34 % |
| Wilgotność | maks. 0,2 % |
| Chlorki | maks. 0,2 % |
| Substancje nierozpuszczalne w wodzie | maks. 0,1 % |
| pH roztworu 1 % | 4,4–4,8 |
Warto sprawdzić, czy taki zestaw liczb w ogóle jest wewnętrznie spójny. Masa molowa
KH2PO4 wynosi około 136,1 g/mol. Przeliczenie jednego mola fosforu na
P2O5 daje w tej masie około 52,1 %, a jednego mola potasu na
K2O — około 34,6 %. Deklarowane minima 52 % i 34 % leżą więc tuż
poniżej wartości teoretycznych dla związku czystego, co jest dokładnie tym, czego należy
oczekiwać przy czystości rzędu 99 %. Parametry opisują materiał praktycznie jednoskładnikowy,
a nie mieszaninę.
Do czego się go używa
- Fertygacja i nawożenie dolistne — pełna rozpuszczalność i minimalna
pozostałość nierozpuszczalna pozwalają podawać go przez linie kroplujące i zraszacze bez ryzyka
zapychania emiterów. - Uprawy wrażliwe na chlorki — limit chlorków na poziomie 0,2 %
czyni go alternatywą dla soli potasowych opartych na chlorku tam, gdzie chlor obniża jakość
plonu. - Zasilanie startowe i fazy generatywne — jednoczesne podanie fosforu
i potasu bez dodatku azotu pozwala sterować proporcją składników niezależnie od nawożenia
azotowego. - Zastosowania techniczne — jako składnik roztworów buforowych,
pożywek mikrobiologicznych i kąpieli w obróbce powierzchniowej.
Odczyn, przechowywanie i uwagi praktyczne
Roztwór jednoprocentowy ma odczyn kwaśny w wąskim przedziale 4,4–4,8, co ma znaczenie
przy mieszaniu z innymi składnikami: zakwaszenie cieczy roboczej sprzyja rozpuszczalności części
mikroelementów, ale może wytrącać składniki wapniowe. Mieszanie z produktami zawierającymi wapń
warto sprawdzić w małej skali przed zastosowaniem w całym zbiorniku.
Materiał wymaga przechowywania w warunkach suchych. Niska deklarowana wilgotność, maksymalnie
0,2 %, jest utrzymywana wyłącznie w szczelnym opakowaniu; zawilgocony produkt zbryla się
i traci sypkość, choć jego skład chemiczny pozostaje niezmieniony.
Sam związek nie należy do substancji o zharmonizowanej klasyfikacji zagrożeń w Unii
Europejskiej. Pył może jednak mechanicznie drażnić oczy i drogi oddechowe, dlatego przy
przesypywaniu większych ilości stosuje się standardową ochronę oczu i dróg oddechowych.
Powiązane substancje
- Fosforan monoamonowy — ta sama rodzina
fosforanów, ale z azotem amonowym zamiast potasu. - Siarczan potasu — bezchlorkowe źródło potasu
z dodatkiem siarki. - Chlorek potasowy — najtańsze źródło potasu,
odpadające tam, gdzie chlorki są niepożądane. - Saletra potasowa nawozowa — potas
w komplecie z azotem azotanowym.
Piśmiennictwo
Opracowania naukowe, na których opiera się treść tej strony. Zapis w stylu Chicago (autor–data); każda pozycja prowadzi do identyfikatora DOI u wydawcy.
- Januszkiewicz, Rafał. 2023. „Foliar Fertilization of Crop Plants in Polish Agriculture.” Agriculture 13 (9): 1715. https://doi.org/10.3390/agriculture13091715.
- Ma, Changjian. 2020. „Using phosphate fertilizer to reduce emitter clogging of drip fertigation systems with high salinity water.” Journal of Environmental Management 263: 110366. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2020.110366.
- Moon, i Jin-Young. 2019. „Influence of Foliar Fertilization with Monopotassium Phosphate on Growth and Yield of Sweet Potato (Ipomoea batatas L.).” Korean Journal of Soil Science and Fertilizer 52 (3): 217. https://doi.org/10.7745/kjssf.2019.52.3.217.
- Partanen, Jaakko I.,, i Pentti O. Minkkinen. 1997. „Equations for calculation of the pH of buffer solutions containing sodium or potassium dihydrogen phosphate, sodium hydrogen phosphate, and sodium chloride at 25°C.” Journal of Solution Chemistry 26 (7): 709-727. https://doi.org/10.1007/bf02767623.
- Xiao, Yang. 2023. „Interaction and adaptation of phosphorus fertilizer and calcium ion in drip irrigation systems: the perspective of emitter clogging.” Agricultural Water Management 282: 108269. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2023.108269.
- Zhou, Xiaohou. 2020. „Solubility measurement and thermodynamics modelling for potassium dihydrogen phosphate in a water-ethanol system from 293.2 to 323.2 K.” Fluid Phase Equilibria 512: 112533. https://doi.org/10.1016/j.fluid.2020.112533.