Sól przemysłowa a sól spożywcza
Chlorek sodowy jest tym samym związkiem chemicznym niezależnie od przeznaczenia, ale klasa
przemysłowa różni się od spożywczej dwiema rzeczami: dopuszczalną zawartością zanieczyszczeń
towarzyszących oraz wilgotnością. Materiał przemysłowy występuje najczęściej jako mokry kryształ,
biały, bez zapachu, i nie jest suszony ani rafinowany do poziomu wymaganego w żywności. Pochodzi
z soli kamiennej albo z zatężonych solanek i zachowuje część składników mineralnych złoża.
Identyfikacja
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Nazwa polska | chlorek sodowy, sól przemysłowa |
| Nazwa angielska | sodium chloride, industrial salt |
| Nazwa niemiecka | Natriumchlorid, industrielle Qualität |
| Numer CAS | 7647-14-5 |
| Identyfikator PubChem CID | 5234 |
| Wzór | NaCl |
Skład materiału klasy przemysłowej
| Oznaczenie | Wymaganie |
|---|---|
| NaCl w przeliczeniu na substancję suchą | min. 96 % |
| Azotany jako NO3 | maks. 1,5 % |
| Potas | maks. 1,2 % |
| Tlenki wapnia i magnezu jako CaO | maks. 0,2 % |
| Metale ciężkie jako Pb | maks. 0,001 % |
| Substancje nierozpuszczalne w wodzie | maks. 0,1 % |
| Wilgoć | maks. 15 % |
Dwa zapisy w tej tabeli trzeba czytać łącznie, bo inaczej łatwo o pomyłkę w rozliczeniu masy.
Zawartość składnika głównego odnosi się do substancji suchej, a wilgotność może sięgać
15 %. W materiale w stanie dostarczonym udział samego chlorku sodu spada więc do rzędu
osiemdziesięciu kilku procent, a reszta masy to woda. Przy przeliczaniu dawek liczy się to, co
jest w tonie materiału, a nie w tonie suchej masy.
Uwagę zwraca też profil zanieczyszczeń. Azotany na poziomie do 1,5 % i potas do
1,2 % to zawartości nietypowe dla solanki spożywczej i wskazują raczej na materiał
pochodzący ze strumienia technologicznego niż z klasycznej warzelni. Dla większości zastosowań
przemysłowych nie ma to znaczenia, ale przy regeneracji jonitów czy w kąpielach chemicznych
azotany i potas są dodatkowymi jonami wprowadzanymi do obiegu i trzeba o nich wiedzieć.
Zastosowania
Zimowe utrzymanie dróg
Roztwór soli zamarza w temperaturze niższej niż czysta woda, a mieszanina o stężeniu około
23 % osiąga najniższy punkt zamarzania, w okolicy minus 21 °C. W warunkach
drogowych, gdzie stężenie roztworu rozcieńcza się topniejącym śniegiem, praktyczna granica
skuteczności leży wyraźnie wyżej — przy silniejszym mrozie sam chlorek sodu przestaje
wystarczać i sięga się po chlorki wapnia lub magnezu.
Regeneracja jonitów
W stacjach zmiękczania wody złoże kationitu wyczerpuje się, wiążąc wapń i magnez. Przepuszczenie
przez nie stężonej solanki odwraca wymianę: jony sodu wracają na złoże, a wapń i magnez
odchodzą do ścieków. Jakość soli decyduje tu o żywotności złoża, bo substancje nierozpuszczalne
osadzają się w warstwie i podnoszą opory przepływu.
Garbarstwo i włókiennictwo
W garbarstwie sól służy do konserwacji surowych skór przed właściwą obróbką, odciągając z nich
wodę. W przemyśle włókienniczym dodaje się ją do kąpieli barwiących, gdzie zwiększenie siły
jonowej roztworu wypycha barwnik z fazy wodnej na włókno i poprawia wybranie kąpieli.
Przechowywanie i transport
Materiał o wilgotności do 15 % wymaga składowania pod zadaszeniem albo na pryzmach
przykrytych warstwą chroniącą przed opadami; niezabezpieczony traci część masy w postaci
wypłukanej solanki i zbryla się. Przewóz luzem prowadzi się środkami transportu przystosowanymi
do materiałów sypkich o działaniu korozyjnym.
Roztwory soli przyspieszają korozję stali oraz uszkadzają zbrojenie w betonie, dlatego
powierzchnie kontaktowe i skrzynie ładunkowe wymagają zabezpieczenia i mycia po pracy.
Uwagi środowiskowe
Chlorek sodu nie jest zaliczany do substancji niebezpiecznych, ale to nie znaczy, że jego
stosowanie jest obojętne dla otoczenia. Spływy z dróg zasalają glebę w pasie przydrożnym,
uszkadzają drzewa i podnoszą zasolenie wód powierzchniowych, a chlorki nie ulegają rozkładowi ani
nie są zatrzymywane przez glebę. Ograniczenie dawek i stosowanie zwilżania solanką zamiast
sypania suchego materiału zmniejszają zużycie i rozrzut poza jezdnię.
Powiązane substancje
- Chlorek potasowy — ten sam anion,
z potasem zamiast sodu. - Saletra sodowa — druga podstawowa sól sodowa
o zastosowaniach technicznych. - Wodorowęglan sodu — sól sodowa
o odczynie lekko zasadowym, stosowana także do oczyszczania spalin.