Baza Substancji Chemicznych to serwis informacyjny o pojedynczych związkach chemicznych i o wyrobach technicznych, które z nich powstają. Zbieramy w jednym miejscu to, co o substancji da się powiedzieć rzeczowo: jak brzmi jej nazwa systematyczna i nazwy zwyczajowe, jaki ma wzór sumaryczny, pod jakim numerem CAS figuruje w piśmiennictwie, jaki numer nosi w europejskim spisie substancji, jak się zachowuje i jakim przepisom podlega. Serwis nie prowadzi sprzedaży, nie pośredniczy w obrocie i nie ma magazynu. Jedynym efektem pracy tego miejsca jest opis.
Jak zbudowana jest karta substancji
Każda karta zaczyna się od identyfikacji, bo dopiero ona przesądza, o czym w ogóle mowa. Nazwa zwyczajowa bywa myląca. Słowo „saletra” obejmuje w polszczyźnie co najmniej trzy różne sole, a jedno określenie techniczne potrafi jednocześnie dotyczyć substancji bezwodnej i jej hydratu, czyli dwóch związków o różnych masach molowych, różnej gęstości i różnych numerach rejestrowych. Dlatego pierwszy blok karty niesie zawsze numer CAS, wzór sumaryczny oraz numer WE, jeżeli związek figuruje w europejskim wykazie substancji istniejących.
Dalej idą właściwości fizyczne i chemiczne: postać, temperatura topnienia i temperatura rozkładu, rozpuszczalność w wodzie podana zawsze razem z temperaturą pomiaru, gęstość, odczyn roztworu wodnego. Potem zastosowania techniczne. Na końcu warstwa regulacyjna: klasyfikacja zagrożeń wraz ze zwrotami H, numer UN i klasa przewozowa tam, gdzie substancja podlega przepisom o transporcie towarów niebezpiecznych, oraz numer E, jeżeli związek dopuszczono jako dodatek do żywności.
Rozdzielamy przy tym trzy rzeczy, które w wielu opracowaniach są sklejone w jedno: substancję chemiczną, jej gatunek techniczny i wyrób handlowy. Azotan potasu jest jedną substancją o numerze CAS 7757-79-1, ale gatunek nawozowy, techniczny i spożywczy różnią się granicami zanieczyszczeń i dokumentacją, a nie budową cząsteczki. W bazie znajdziesz osobne strony dla gatunków i wspólną stronę dla samej substancji.
Przykładowe pozycje
| Substancja | Wzór | Numer CAS | Numer WE | Numer E |
|---|---|---|---|---|
| Azotan potasu | KNO3 | 7757-79-1 | 231-818-8 | E 252 |
| Wodorowęglan sodu | NaHCO3 | 144-55-8 | 205-633-8 | E 500 (ii) |
| Wodorowęglan amonu | NH4HCO3 | 1066-33-7 | 213-911-5 | E 503 (ii) |
| Benzoesan sodu | C7H5NaO2 | 532-32-1 | 208-534-8 | E 211 |
| Difosforan disodu | Na2H2P2O7 | 7758-16-9 | 231-835-0 | E 450 (i) |
| Dwutlenek krzemu | SiO2 | 7631-86-9 | 231-545-4 | E 551 |
| Kwas azotowy | HNO3 | 7697-37-2 | 231-714-2 | — |
| Węglan potasu | K2CO3 | 584-08-7 | 209-529-3 | — |
Działy serwisu
- Substancje — główny spis. Stąd prowadzą wszystkie karty pojedynczych związków i mieszanin.
- Nawozy — sole azotanowe, fosforanowe i potasowe wykorzystywane w żywieniu roślin, wraz z tym, co o ich rozpuszczalności i higroskopijności warto wiedzieć.
- Antyzbrylacze — substancje przeciwzbrylające stosowane do soli sypkich, w tym odmiany krzemionki amorficznej.
- O serwisie — kto to prowadzi, skąd pochodzą dane i gdzie leżą granice tego opracowania.
- Certyfikaty i znaki zgodności — co w branży chemicznej znaczą oznakowanie CE, deklaracja zgodności, norma systemu jakości i szesnastopunktowa karta charakterystyki.
- Mapa serwisu — pełne drzewo stron, przydatne przy szukaniu adresu, który kiedyś istniał pod tą domeną.
- Kontakt — jedyny kanał zgłaszania sprostowań i pytań o źródła.
Skąd biorą się liczby
Wartości liczbowe pochodzą z otwartych baz danych o substancjach, przede wszystkim z PubChem prowadzonej przez amerykańskie National Center for Biotechnology Information oraz z publicznych wykazów Europejskiej Agencji Chemikaliów. Każdy numer CAS przechodzi rachunek sumy kontrolnej i porównanie ze składem pierwiastkowym wzoru, zanim trafi na stronę. Metodę opisaliśmy krok po kroku w dziale O serwisie, razem z listą przypadków, w których dane źródłowe nie zgadzały się ze sobą i trzeba było to napisać wprost zamiast wybierać wygodniejszą wersję.
Tam, gdzie pewność przypisania jest mniejsza, karta to sygnalizuje. Wyrób wieloskładnikowy nie ma pojedynczego numeru CAS i nie udajemy, że ma. Zamiast tego opisujemy jego deklarowany skład i funkcję, wyraźnie oddzielając to od danych o czystej substancji.
To nie jest sklep
Pod tym adresem nie da się niczego nabyć ani zarezerwować. Nie ma tu formularza transakcyjnego, stawek ani żadnej ścieżki prowadzącej do transakcji. Serwis nie jest też doradcą technicznym: opis właściwości nie zastępuje karty charakterystyki dostarczanej przez producenta konkretnej partii wyrobu ani obowiązkowego szkolenia osób pracujących z substancjami niebezpiecznymi. Kto planuje realne zastosowanie przemysłowe, powinien pracować na dokumentacji swojej partii, a nie na opracowaniu ogólnym.
Od czego zacząć
- Azotan potasu — jedna substancja, trzy gatunki techniczne, dobry przykład tego, jak czystość zmienia przeznaczenie.
- Krzemionka amorficzna — ten sam wzór SiO2, a zupełnie inne właściwości w zależności od tego, czy powstała przez strącanie, czy w płomieniu.
- Kwas azotowy — silny utleniacz, którego zachowanie zależy od stężenia bardziej niż u większości kwasów mineralnych.
- Karta charakterystyki azotanu potasu — przykład tego, jak czyta się szesnaście sekcji dokumentu bezpieczeństwa.