Kwas cytrynowy

Strona zbiera informacje o kwasie cytrynowym istotne dla bezpieczeństwa i dla poprawnego opisania materiału w dokumentacji. Opis dotyczy postaci uwodnionej jedną cząsteczką wody, czyli monowodzianu — przy tym związku wskazanie postaci jest warunkiem sensowności wszystkich pozostałych danych.

Dwie postaci, trzy identyfikatory i jedna pułapka

Kwas cytrynowy występuje w obrocie jako postać bezwodna oraz jako monowodzian i każda z nich ma własny numer rejestrowy. Do tego dochodzi numer europejski, który w zachowanych specyfikacjach bywa przypisywany monowodzianowi, choć sprawdzenie w rekordzie źródłowym pokazuje, że należy on do postaci bezwodnej. Podajemy go poniżej wyłącznie jako informację o zawartości źródła i nie przypisujemy go postaci uwodnionej.

Skutek pomylenia postaci jest wymierny: monowodzian zawiera około 8,5 % wody krystalizacyjnej, więc ta sama odważona porcja niesie odpowiednio mniej kwasu niż porcja postaci bezwodnej. Każde przeliczenie stężenia wykonane bez sprawdzenia postaci obarczone jest błędem tego rzędu.

Identyfikacja

Nazwa chemiczna kwas cytrynowy, monowodzian
Nazwa systematyczna kwas 2-hydroksy-1,2,3-propanotrikarboksylowy
Wzór C6H8O7·H2O
Masa cząsteczkowa 210,15
Numer CAS — monowodzian 5949-29-1 (pewność średnia)
Numer CAS — postać bezwodna 77-92-9
Numer WE 201-069-1 — należy do postaci bezwodnej, podany informacyjnie
Numer dodatku do żywności E 330
Numer UN nieustalony w materiałach źródłowych tego serwisu
Postać białe lub bezbarwne kryształy, bezwonne, o wyraźnie kwaśnym smaku

Właściwości istotne przy obchodzeniu się z materiałem

  • Bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie i w etanolu, znacznie słabiej w eterze etylowym.
  • Ogrzewanie prowadzi najpierw do utraty wody krystalizacyjnej; topnienie następuje dopiero po tym etapie, w okolicach 153 °C, a powyżej zaczyna się rozkład z wydzieleniem wody i dwutlenku węgla.
  • Roztwory mają niskie pH; trzy grupy karboksylowe czynią z tego związku silny kwas organiczny mimo powszechności zastosowań spożywczych.
  • Wiąże jony metali przejściowych — stąd działanie na powłoki i osady mineralne oraz zdolność do usuwania kamienia z powierzchni.
  • Monowodzian jest higroskopijny w stopniu wystarczającym, by zbrylać się i tracić sypkość w wilgotnym powietrzu.

Na czym polega zagrożenie

Zagrożenie ma charakter miejscowy i wynika z kwaśnego odczynu. Kontakt bezpośredni podrażnia skórę, oczy oraz błony śluzowe nosa i przewodu pokarmowego; pył wymaga wentylacji stanowiska. Roztwory działają na materiały konstrukcyjne wrażliwe na kwasy oraz na powłoki wapienne, co bywa pożądane w zastosowaniu i niepożądane w otoczeniu instalacji. Zetknięcie ze związkami zasadowymi przebiega z wydzieleniem ciepła.

Zasady postępowania

  1. Przy przesypywaniu stosować ochronę oczu i wentylację miejscową; unikać wdychania pyłu.
  2. Przechowywać w pomieszczeniu suchym i przewiewnym, o wilgotności poniżej 70 %, w temperaturze poniżej 30 °C, bez dostępu światła słonecznego.
  3. Opakowania utrzymywać szczelnie zamknięte — pochłonięta wilgoć zbryla materiał i utrudnia dozowanie.
  4. Nie przechowywać razem z substancjami zasadowymi ani z materiałami wrażliwymi na kwasy.
  5. Przed przeliczeniem stężenia potwierdzić w dokumentacji partii, czy materiał jest monowodzianem, czy postacią bezwodną.

Czym ta strona nie jest

Ta strona nie jest kartą charakterystyki w rozumieniu przepisów o klasyfikacji, oznakowaniu i pakowaniu substancji chemicznych i nie zastępuje dokumentu, który dla konkretnej partii wyrobu dostarcza jego producent lub dostawca. Nie jest też źródłem wymagań dla dodatków do żywności — te określają obowiązujące akty unijne, a nie opracowanie przeglądowe ani zachowana specyfikacja archiwalna.

Powiązane strony