Dział nawozowy grupuje dziewięć pozycji opisanych w tym serwisie: pojedyncze sole mineralne wnoszące składniki pokarmowe, mieszaniny wieloskładnikowe o zadanej recepturze oraz materiały przeznaczone do poprawy samego podłoża. Ta strona nie powtarza tego, co stoi na kartach — pokazuje, co te pozycje łączy, czym się między sobą różnią i według jakich kryteriów sensownie je porównywać.
Co decyduje o przynależności do tego działu
O zaliczeniu materiału do nawozów nie rozstrzyga jego skład chemiczny, tylko przeznaczenie i sposób, w jaki został opisany przez wprowadzającego go do obrotu. Ten sam związek może występować równolegle w kilku odmianach handlowych i tylko jedna z nich będzie nawozem. Rozstrzyga deklaracja: nawóz ma podaną zawartość składników pokarmowych, dopuszczalne odchylenie od tej zawartości oraz zestaw limitów zanieczyszczeń istotnych dla gleby i łańcucha żywnościowego. Materiał techniczny o identycznym wzorze takich deklaracji nie zawiera, bo pilnuje zupełnie innych parametrów.
Nawóz a surowiec techniczny o tym samym składzie
Najczytelniejszy przykład znajduje się w tym samym zbiorze. Azotan potasu występuje tu w odmianie przeznaczonej do dokarmiania roślin i w odmianie przeznaczonej do wytopu szkła. Wzór jest identyczny, numer rejestrowy również. Rozjeżdżają się dopiero granice zanieczyszczeń, i to nie w stronę „lepszy albo gorszy”, lecz w stronę „pilnowany pod innym kątem”. Odmiana szklarska ostro ogranicza żelazo, bo żelazo barwi wytop. Roślinie żelazo nie przeszkadza — jest dla niej mikroskładnikiem. Za to odmiana nawozowa musi udokumentować zawartość azotu i potasu z dokładnością, która w wytopie nikogo nie interesuje.
Praktyczny wniosek jest odwrotny do intuicji: materiał o wyższej deklarowanej czystości nie jest automatycznie lepszym nawozem. Bywa jedynie droższy w wytworzeniu i opisany zestawem parametrów, z których rolnictwu przydaje się część. W drugą stronę reguła jest twardsza — materiał nawozowy nie zastępuje surowca technicznego tam, gdzie proces jest wrażliwy na domieszkę, której specyfikacja nawozowa w ogóle nie mierzy.
Warto też pamiętać, że przypisanie pozycji do działu w katalogu jest decyzją handlową, a nie orzeczeniem o materiale. W archiwum, na którym opiera się ten zbiór, w dziale nawozowym figuruje mieszanina kwasów dwukarboksylowych, choć wszystkie opisane dla niej zastosowania dotyczą kąpieli farbiarskich, garbarskich i past drukarskich. Pozostawiliśmy ją w tym dziale wiernie wobec źródła, zaznaczając rozbieżność tutaj, zamiast po cichu przenosić pozycję gdzie indziej.
Konwencje przeliczeniowe, bez których porównanie jest pozorne
Deklaracje nawozowe mieszają dwie konwencje: azot podaje się jako pierwiastek, a fosfor i potas w przeliczeniu na tlenki. Zestawienie dwóch produktów opisanych w różnych konwencjach daje wynik bez znaczenia. Współczynniki wynikają wprost ze stosunku mas molowych i można je odtworzyć rachunkiem, bez sięgania do tablic.
| Przeliczenie | Masy molowe | Mnożnik |
|---|---|---|
| P2O5 na P | 61,95 wobec 141,94 | ok. 0,436 |
| K2O na K | 78,20 wobec 94,20 | ok. 0,830 |
| CaO na Ca | 40,08 wobec 56,08 | ok. 0,715 |
| MgO na Mg | 24,31 wobec 40,30 | ok. 0,603 |
Największa pułapka dotyczy fosforu: liczba przy P2O5 jest ponad dwukrotnie wyższa od zawartości pierwiastka. Przy wapniu bywa odwrotnie — część specyfikacji podaje wapń jako pierwiastek, część jako tlenek, a różnica sięga czterdziestu procent wartości i łatwo ją przeoczyć, bo obie liczby wyglądają wiarygodnie.
Trzy rodziny w obrębie działu
Pojedyncze sole o znanym wzorze
Mają numer rejestrowy, wzór sumaryczny i dają się sprawdzić rachunkiem stechiometrycznym: zadeklarowana zawartość składnika musi się domykać z masą molową. Ta grupa nadaje się do komponowania własnych pożywek, bo wiadomo dokładnie, co i w jakiej proporcji wnosi każdy kilogram.
- Saletra potasowa nawozowa — azot azotanowy i potas bez chlorków, w jednej cząsteczce
- Saletra wapniowa w postaci roztworu — wapń i azot azotanowy w formie gotowej do dozowania
- Saletra wapniowa granulowana — ta sama para składników jako sypka sól podwójna
- Fosforan monopotasowy — fosfor i potas bez azotu, do sterowania proporcją niezależnie od nawożenia azotowego
- Fosforan monoamonowy — fosfor z azotem amonowym, o kwaśnym odczynie roztworu
Mieszaniny o zadanej recepturze
Nie mają i nie mogą mieć jednego numeru rejestrowego, ponieważ numer identyfikuje substancję, a nie recepturę. Opisuje się je wyłącznie deklaracją zawartości i wykazem form chemicznych, w jakich podano poszczególne składniki. Ta druga informacja bywa ważniejsza od pierwszej: mikroskładnik podany jako prosta sól i ten sam mikroskładnik w postaci schelatowanej zachowują się w cieczy roboczej zupełnie inaczej.
- Mieszanki nawozowe NPK rozpuszczalne w wodzie — rodzina receptur o różnym stosunku składników
- Nawóz dolistny do rzepaku — mieszanina sypka z chelatami i mikroskładnikami
Materiały działające na podłoże, nie na roślinę
Odrębna kategoria, w której składnik pokarmowy jest dodatkiem, a zasadniczą funkcją pozostaje korekta odczynu i odbudowa pojemności sorpcyjnej. Dawkowanie opiera się tu na badaniu gleby, nie na potrzebach pokarmowych uprawy.
- Substrat do rekultywacji gleby — materiał o dominującej frakcji wapniowej
- Mieszanina kwasów dwukarboksylowych — pozycja przypisana w archiwum do działu nawozowego, opisana zastosowaniami technicznymi
Cztery pytania, które porządkują wybór
- W jakiej formie ma być azot. Azotanowy działa natychmiast i nie zakwasza gleby, ale przemieszcza się z wodą w głąb profilu. Amonowy jest zatrzymywany przez kompleks sorpcyjny, wymaga jednak przemiany mikrobiologicznej i obniża odczyn.
- Czy chlorki są dopuszczalne. Jon chlorkowy podnosi zasolenie pożywki i pogarsza jakość plonu w części upraw. Odpowiedź na to jedno pytanie eliminuje albo dopuszcza cały zestaw najtańszych soli potasowych.
- Czy materiał ma przejść przez instalację. Fertygacja i oprysk narzucają wymagania nieobecne przy wysiewie: pełną rozpuszczalność, niską pozostałość nierozpuszczalną i zgodność z pozostałymi składnikami zbiornika.
- Jaki jest odczyn fizjologiczny. Nawóz obojętny w roztworze może działać na glebę zasadowo albo kwaśnie, zależnie od tego, który jon roślina pobierze szybciej. Przy wieloletnim stosowaniu to właśnie ta cecha, a nie pH roztworu, przesuwa odczyn podłoża.
Pełny spis pozycji wszystkich działów zawiera strona Substancje. Metodę opracowania danych, stopnie pewności przypisań i granice tego zbioru opisuje strona O serwisie. Serwis nie prowadzi sprzedaży i nie pośredniczy w obrocie — opisy służą wyłącznie orientacji w materiale.