Sól przemysłowa a sól spożywcza
Chlorek sodowy jest tym samym związkiem chemicznym niezależnie od przeznaczenia, ale klasa
przemysłowa różni się od spożywczej dwiema rzeczami: dopuszczalną zawartością zanieczyszczeń
towarzyszących oraz wilgotnością. Materiał przemysłowy występuje najczęściej jako mokry kryształ,
biały, bez zapachu, i nie jest suszony ani rafinowany do poziomu wymaganego w żywności. Pochodzi
z soli kamiennej albo z zatężonych solanek i zachowuje część składników mineralnych złoża.
Identyfikacja
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| Nazwa polska | chlorek sodowy, sól przemysłowa |
| Nazwa angielska | sodium chloride, industrial salt |
| Nazwa niemiecka | Natriumchlorid, industrielle Qualität |
| Numer CAS | 7647-14-5 |
| Identyfikator PubChem CID | 5234 |
| Wzór | NaCl |
Skład materiału klasy przemysłowej
| Oznaczenie | Wymaganie |
|---|---|
| NaCl w przeliczeniu na substancję suchą | min. 96 % |
| Azotany jako NO3 | maks. 1,5 % |
| Potas | maks. 1,2 % |
| Tlenki wapnia i magnezu jako CaO | maks. 0,2 % |
| Metale ciężkie jako Pb | maks. 0,001 % |
| Substancje nierozpuszczalne w wodzie | maks. 0,1 % |
| Wilgoć | maks. 15 % |
Dwa zapisy w tej tabeli trzeba czytać łącznie, bo inaczej łatwo o pomyłkę w rozliczeniu masy.
Zawartość składnika głównego odnosi się do substancji suchej, a wilgotność może sięgać
15 %. W materiale w stanie dostarczonym udział samego chlorku sodu spada więc do rzędu
osiemdziesięciu kilku procent, a reszta masy to woda. Przy przeliczaniu dawek liczy się to, co
jest w tonie materiału, a nie w tonie suchej masy.
Uwagę zwraca też profil zanieczyszczeń. Azotany na poziomie do 1,5 % i potas do
1,2 % to zawartości nietypowe dla solanki spożywczej i wskazują raczej na materiał
pochodzący ze strumienia technologicznego niż z klasycznej warzelni. Dla większości zastosowań
przemysłowych nie ma to znaczenia, ale przy regeneracji jonitów czy w kąpielach chemicznych
azotany i potas są dodatkowymi jonami wprowadzanymi do obiegu i trzeba o nich wiedzieć.
Zastosowania
Zimowe utrzymanie dróg
Roztwór soli zamarza w temperaturze niższej niż czysta woda, a mieszanina o stężeniu około
23 % osiąga najniższy punkt zamarzania, w okolicy minus 21 °C. W warunkach
drogowych, gdzie stężenie roztworu rozcieńcza się topniejącym śniegiem, praktyczna granica
skuteczności leży wyraźnie wyżej — przy silniejszym mrozie sam chlorek sodu przestaje
wystarczać i sięga się po chlorki wapnia lub magnezu.
Regeneracja jonitów
W stacjach zmiękczania wody złoże kationitu wyczerpuje się, wiążąc wapń i magnez. Przepuszczenie
przez nie stężonej solanki odwraca wymianę: jony sodu wracają na złoże, a wapń i magnez
odchodzą do ścieków. Jakość soli decyduje tu o żywotności złoża, bo substancje nierozpuszczalne
osadzają się w warstwie i podnoszą opory przepływu.
Garbarstwo i włókiennictwo
W garbarstwie sól służy do konserwacji surowych skór przed właściwą obróbką, odciągając z nich
wodę. W przemyśle włókienniczym dodaje się ją do kąpieli barwiących, gdzie zwiększenie siły
jonowej roztworu wypycha barwnik z fazy wodnej na włókno i poprawia wybranie kąpieli.
Przechowywanie i transport
Materiał o wilgotności do 15 % wymaga składowania pod zadaszeniem albo na pryzmach
przykrytych warstwą chroniącą przed opadami; niezabezpieczony traci część masy w postaci
wypłukanej solanki i zbryla się. Przewóz luzem prowadzi się środkami transportu przystosowanymi
do materiałów sypkich o działaniu korozyjnym.
Roztwory soli przyspieszają korozję stali oraz uszkadzają zbrojenie w betonie, dlatego
powierzchnie kontaktowe i skrzynie ładunkowe wymagają zabezpieczenia i mycia po pracy.
Uwagi środowiskowe
Chlorek sodu nie jest zaliczany do substancji niebezpiecznych, ale to nie znaczy, że jego
stosowanie jest obojętne dla otoczenia. Spływy z dróg zasalają glebę w pasie przydrożnym,
uszkadzają drzewa i podnoszą zasolenie wód powierzchniowych, a chlorki nie ulegają rozkładowi ani
nie są zatrzymywane przez glebę. Ograniczenie dawek i stosowanie zwilżania solanką zamiast
sypania suchego materiału zmniejszają zużycie i rozrzut poza jezdnię.
Powiązane substancje
- Chlorek potasowy — ten sam anion,
z potasem zamiast sodu. - Saletra sodowa — druga podstawowa sól sodowa
o zastosowaniach technicznych. - Wodorowęglan sodu — sól sodowa
o odczynie lekko zasadowym, stosowana także do oczyszczania spalin.
Piśmiennictwo
Opracowania naukowe, na których opiera się treść tej strony. Zapis w stylu Chicago (autor–data); każda pozycja prowadzi do identyfikatora DOI u wydawcy.
- Claros, Boris. 2024. „Winter Maintenance Multispectral Performance Evaluation: Salt Brine versus Solid Salt Application.” Journal of Cold Regions Engineering 38 (4). https://doi.org/10.1061/jcrgei.creng-834.
- Demers, Charlotte L.,, i Richard W. Sage. 1990. „Effects of road deicing salt on chloride levels in four adirondack streams.” Water, Air, and Soil Pollution 49 (3-4): 369-373. https://doi.org/10.1007/bf00507076.
- Khatri, Awais. 2018. „Effect of Dye Solution Ionic Strength on Dyeing of Cotton with Reactive Dyes.” Fibers and Polymers 19 (6): 1266-1270. https://doi.org/10.1007/s12221-018-7542-8.
- Likens, Gene E.,, i Donald C. Buso. 2009. „Salinization of Mirror Lake by Road Salt.” Water, Air, and Soil Pollution 205 (1-4): 205-214. https://doi.org/10.1007/s11270-009-0066-0.
- Locke, CE,, i A Siman. 1980. „Electrochemistry of Reinforcing Steel in Salt-Contaminated Concrete.” Corrosion of Reinforcing Steel In Concrete: 3-16. https://doi.org/10.1520/stp27465s.
- Millar, i Graeme J.. 2017. „Determination of an engineering model for exchange kinetics of strong acid cation resin for the purposes of water softening.” Journal of Water Process Engineering 17: 197-206. https://doi.org/10.1016/j.jwpe.2017.04.011.
- Piatt, J. R.,, i Paul D. Krause. 1974. „Road and site characteristics that influence road salt distribution and damage to roadside aspen trees.” Water, Air, and Soil Pollution 3 (3): 301-304. https://doi.org/10.1007/bf00226459.
- Potter, R. W.. 1978. „Freezing point depression of aqueous sodium chloride solutions.” Economic Geology 73 (2): 284-285. https://doi.org/10.2113/gsecongeo.73.2.284.
- Samidurai, Sugapriya. 2022. „Bio-preservation of raw hides/skins: A review on greener substitute to conventional salt curing.” Environmental Science and Pollution Research 29 (43): 64513-64535. https://doi.org/10.1007/s11356-022-22027-7.
- Sivakumar, Venkatasubramanian. 2019. „Alternative methods for Salt free / Less salt short term preservation of hides and skins in leather making for sustainable development – A review.” Textile & leather review 2 (1): 46-52. https://doi.org/10.31881/tlr.2019.19.